Web Sitesi Bakımı: Neleri Kapsar, Ne Sıklıkla Yapılır?

Siteniz yayına girdi, aylar geçti ve o günden beri yönetim paneline kimse girmedi. Site açılıyor, o hâlde sorun yok gibi görünüyor. Web sitesi bakımı tam da görünmeyen bu tarafla ilgilidir: yazılımı güncel tutmak, yedeği hazır bulundurmak, kesintiyi müşteriden önce fark etmek ve sitedeki bilgileri doğru tutmak.

Web sitesi bakımı neleri kapsar?

Web sitesi bakımı altı başlıkta toplanan, tekrarlayan işlerdir: ilk üçü sitenin teknik sağlığını, diğer üçü açık kalmasını ve doğru bilgi vermesini korur.

• Kesinti takibi: Bir takip servisi sitenizi düzenli aralıklarla açmayı dener, açılmazsa size haber verir; kesintiyi müşterinizden önce öğrenirsiniz.
• Yenilemeler: Alan adının (sitenizin internet adresi), barındırmanın ve SSL sertifikasının (sitenin https ile, yani şifreli bağlantıyla açılmasını sağlayan belge) bitiş tarihleri izlenir. Sertifikalar artık bir yıldan kısa süreli verildiği için otomatik yenilemenin çalıştığına da bakılır.
• İçerik: Telefon, adres, çalışma saatleri ve hizmetler işinizdeki değişikliğe göre güncellenir; iletişim formu ara sıra denenir.

Sayfa açılış hızını korumak da bakıma girer; hızı iyileştirmenin yollarını WordPress site hızını artırma rehberinde bulabilirsiniz. Google’da üst sıralara çıkma çalışması ise bakıma girmez; o konu SEO nedir yazısında.

Web sitesi güncelleme: içerik mi, yazılım mı?

“Web sitesi güncelleme” iki ayrı işi anlatır. İçerik güncellemesi, sitede yazan bilginin değişmesidir: yeni telefon, kapanan şube, eklenen hizmet. Yazılım güncellemesi ise sitenin çalıştığı programın yeni sürüme geçirilmesidir; ziyaretçi çoğu zaman farkı görmez, ama site daha güvenli hâle gelir.

İçerik güncellemesini yönetim panelinden, yani şifrenizle girip yazıyı ve fotoğrafı kod bilmeden değiştirdiğiniz ekrandan kendiniz yaparsınız. Kurumsal web sitesi güncellemesinde sık unutulanlar, telefonun ve adresin ikinci kez geçtiği yerlerdir: altbilgi, iletişim sayfası, harita ve Google İşletme Profili. Profil tarafını Google Haritalar’da görünmeme yazısında anlattım.

Yazılım tarafı üç katmandır ve her biri farklı biçimde güncellenir:

• WordPress’in kendisi: Küçük sürümler ve güvenlik güncellemeleri varsayılan olarak kendiliğinden yüklenir.
• Eklenti ve tema: WordPress güvenlik ekibinin belirlediği özel durumlar dışında varsayılan olarak otomatik güncellenmez. WordPress 5.5’ten beri yönetici otomatik güncellemeyi her eklenti ve tema için ayrı ayrı açabilir.
• PHP (sunucu): Sitenin çalıştığı programlama dilidir. PHP’nin resmî sitesine göre her sürüm toplam dört yıl desteklenir; desteği biten sürümdeki açıklar artık kapatılmaz. Sürümünüz Araçlar > Site Sağlığı > Bilgi ekranında görünür, barındırma hesabından değiştirilir.

Web sitesi güncelleme nasıl yapılır?

Web sitesi güncellemesi sırayla yapılır: yedek, deneme, tek tek güncelleme ve kontrol. WordPress’in belgeleri her güncellemeden önce yedek almayı, WooCommerce’in rehberi ayrıca mümkünse deneme kopyasında test etmeyi önerir.

1. Yedek alın. Dosyalar ve veritabanı birlikte yedeklenir; biri eksikse site tam geri gelmez.
2. Değişiklik notunu okuyun. Yeni sürümde neyin değiştiği orada yazar; büyük sürüm geçişleri daha fazla dikkat ister.
3. Mümkünse deneme kopyasında deneyin. Deneme kopyası (staging), sitenin ziyaretçiye kapalı bir eşidir; sorun orada çıkarsa müşteri görmez.
4. Tek tek güncelleyin. Böylece sorunu hangisinin çıkardığı anlaşılır.
5. Siteyi kontrol edin. Sayfaları telefonda açın, formdan deneme mesajı gönderin, mağaza varsa deneme siparişi verin.
6. Sorun varsa yedeğe dönün. Nedeni, site çalışır hâle döndükten sonra arayın.
7. Kaydını tutun. Neyin hangi tarihte güncellendiği, haftalar sonra çıkan bir sorunda nereye bakılacağını gösterir.

Kullanmadığınız eklentiyi devre dışı bırakmak yetmez; WordPress’in güvenlik rehberi kullanılmayan eklentinin silinmesini önerir. WordPress.org eklenti dizini de son üç büyük WordPress sürümüyle test edilmemiş eklentilerin sayfasında, artık geliştirilmiyor olabileceği uyarısını gösterir. Bu uyarıyı sitenizdeki bir eklentide görürseniz yerine geçecek seçeneği arayın.

Yedek nasıl alınır, nerede saklanır?

Yedek, barındırma panelinden ya da otomatik yedek alan bir eklentiyle alınır ve en az bir kopyası sunucunun dışında saklanır. Bir WordPress yedeği iki parçadır: site dosyaları (tema, eklentiler, yüklenen fotoğraflar) ve veritabanı (yazılar, sayfalar, ayarlar, siparişler). WordPress’in yedekleme belgesi az içerikli siteler için haftalık, çok sık değişen siteler için günlük yedek önerir; her güncellemeden önce ayrıca yedek alınmasını ister.

Yalnızca sitenin sunucusunda duran yedek, sunucuyla ya da hesapla birlikte kaybolabilir. Aynı belge birkaç yakın tarihli kopyanın farklı yerlerde tutulmasını önerir: biri sunucuda, biri bulut depolamada, biri kendi bilgisayarınızda.

Web sitesi bakımı ne sıklıkla yapılır?

Sıklığı sitenin ne kadar değiştiği belirler; her gün sipariş alan bir mağazayla içeriği yılda birkaç kez değişen bir tanıtım sitesinin takvimi aynı olmaz. Aşağıdaki tablo küçük ve orta ölçekli bir site için başlangıç noktasıdır: yedek sıklığı WordPress belgelerinden, diğerleri benim önerimdir.

İş	Ne sıklıkla?	Kim yapabilir?
Kesinti takibi	Sürekli, otomatik uyarıyla	Takip servisi
Yedek	Haftalık; sık değişen sitede günlük	Barındırma firması veya geliştirici
Eklenti ve tema güncellemesi	Ayda en az bir kontrol	Geliştirici veya siz
Form ve sipariş denemesi	Ayda bir ve her güncellemeden sonra	Siz
İçeriği gözden geçirme	Üç ayda bir; bilgi değişince hemen	Siz
Kırık bağlantı taraması	Altı ayda bir	Geliştirici
SSL sertifikası	Birkaç ayda bir; otomatik yenileme çalışıyor mu?	Barındırma firması veya geliştirici
Alan adı ve PHP sürümü	Yılda bir; bitiş tarihinden önce	Geliştirici veya barındırma firması

Güvenlik güncellemesi bu takvimi beklemez: kullandığınız bir eklentide açık duyurulduysa o eklenti aylık kontrolü beklemeden güncellenir.

Bakımı kim yapmalı: siz mi, bir geliştirici mi?

İçerikle ilgili işleri siz, teknik işleri siteyi bilen bir geliştirici yapmalıdır; barındırma firması da sunucu tarafını üstlenir.

Yönetici yetkisini gereğinden fazla kişiye vermeyin: WordPress’te yönetici rolü her ayara erişir, içerik giren çalışana yazı ve sayfaları yayımlayıp düzenleyen editör rolü yeter. Bakımı yapan kişi de sizin şifrenizle değil, kendi kullanıcı hesabıyla girmelidir; anlaşma bitince o hesabı silersiniz.

E-ticaret sitesinde bakım daha fazla dikkat ister; bozulan bir ödeme adımı satışı durdurur. WooCommerce’in güncelleme rehberi, güncellemeden sonra test ödeme yöntemiyle deneme siparişi verilmesini ve kargo ayarlarıyla ödeme ve sipariş e-postalarının kontrolünü önerir. WooCommerce ile e-ticaret sitesi kuruyorsanız bakımın kimde olacağını yayından önce kararlaştırın.

Bakım anlaşmasına neler yazılmalı?

Bakım anlaşmasına hangi işlerin dâhil olduğu, yedeğin nerede tutulduğu, sorunun nasıl bildirileceği, hesapların kimde olduğu ve anlaşma bitince neyin teslim edileceği yazılmalıdır. “Sitenize bakarım” sözü yetmez; her madde için yazılı bir cevap isteyin.

• Dâhil olan ve olmayan işler: Güncelleme, yedek, kesinti takibi dâhil mi? Yeni sayfa, tasarım değişikliği ve yeni özellik çoğu zaman ayrı iştir.
• Yedeğin sıklığı ve yeri: Ne sıklıkla alınacağı, sunucu dışındaki kopyanın nerede duracağı.
• Güncelleme sonrası kontrol: Hangi işlemlerin (form, ödeme, üye girişi) denendiği.
• Sorun bildirme: Hangi kanaldan bildireceğiniz, dönüşün ne kadar sürede yapılacağı.
• Saldırı ve çökme: Temizlik ve geri yükleme bakıma dâhil mi, ayrı iş mi?
• Hesaplar ve yenilemeler: Alan adı, barındırma ve yönetici hesabının sizin adınıza olması; yenileme tarihlerini kimin izleyeceği.
• İş kaydı: Yapılan güncelleme ve düzeltmelerin tarihleriyle size yazılı iletilmesi.
• Ayrılırken teslim: Anlaşma bitince son yedeğin ve bütün erişimlerin size verilmesi.

Alan adını ve barındırma hesabını baştan kendi adınıza açtırmanın nedenlerini web sitesi yaptırma yol haritasında, bakımı üstlenecek kişiyi seçerken sorulacakları ajans, serbest çalışan ve hazır paket karşılaştırmasında bulursunuz. Size özel yazılımın bakımı farklı yürür; o konu yazılım yaptırma süreci yazısında.

Bakımsız bir site nasıl anlaşılır?

Bakımı yapılmayan site çoğu zaman bir gün birden kapanmaz; önce küçük işaretler verir. Aşağıdakilerden biri sitenizde varsa bakım büyük olasılıkla aksıyor ya da hiç planlanmamış:

• Yönetim panelinde aylardır bekleyen güncellemeler var; Site Sağlığı ekranı bekleyen eklenti güncellemelerini kritik sorun olarak gösteriyor.
• Kullanıcılar listesinde tanımadığınız ya da işten ayrılmış birine ait yönetici hesabı duruyor.
• İletişim formundan uzun süredir mesaj gelmiyor; form bozuk ya da mesajlar size ulaşmıyor olabilir. Kendinize deneme mesajı gönderin.
• Altbilgide eski bir yıl, kapanmış bir şube ya da artık kullanmadığınız bir telefon numarası yazıyor.
• Ziyaretçiler tarayıcıda “Bağlantınız gizli değil” gibi bir uyarı görüyor. Uyarı ziyaretçinin cihazından da kaynaklanabilir; farklı cihazlarda tekrarlanıyorsa sitenin SSL sertifikasına baktırın.
• Google sonuçlarında sitenizin altında “Bu site saldırıya uğramış olabilir” uyarısı çıkıyor ya da sitede sizin eklemediğiniz sayfalar görünüyor. Google’da site:alanadiniz.com diye aratıp çıkan sayfalara bakabilirsiniz.

Bazı sorunlar hiç işaret vermez. Alan adı sistemini koordine eden ICANN’in uyarısına göre, süresi dolan alan adına bağlı web sitesi ve e-posta adresleri çalışmayı durdurabilir. Yenileme tarihini takvime yazın; otomatik yenilemede kayıtlı kartın geçerli olduğunu kontrol edin.

Bakım ne zaman yetmez, site yenilemek gerekir?

Sorun sitenin yapısındaysa bakım yetmez; bakım yapıyı çalışır tutar, değiştirmez. Web sitesi yenileme, yani sitenin yeniden tasarlanması ya da yeniden kurulması şu durumlarda gerekir:

• Site telefonda düzgün açılmıyor; yazılar yakınlaştırmadan okunmuyor.
• Sitenin dayandığı tema ya da önemli bir eklenti artık geliştirilmiyor ve yerine geçecek seçenek yok.
• Yönetim paneli yok ya da her küçük değişiklik için birine muhtaç kalıyorsunuz.
• İşiniz değişti: internetten satış ya da müşteri girişi gibi, sitenin hiç planlanmadığı bir iş gerekiyor.

Yenilemeden önce sitenin ne iş yapacağını netleştirin; yeni sitede bulunması gereken sayfaları kurumsal web sitesinde olması gerekenler listesiyle karşılaştırın. Müşteri girişi ya da bayi siparişi gibi bir ihtiyaç doğduysa altyapıyı WordPress ile özel yazılım arasındaki farka bakarak seçin. Kurduğum sitelerin çoğu WordPress ile web tasarım hizmetinin kapsamında; bu site de WordPress’te çalışıyor, yaptığım işler portfolyo sayfasında.

Web sitesi bakımı hakkında sık sorulan sorular